Ceza İnfazının Ertelenmesi Nedir? Şartları ve Erteleme Türleri

Giriş

Ceza hukukunda hapis cezasının ertelenmesi ile kesinleşmiş bir hapis cezasının infazının ertelenmesi, hukuki nitelikleri ve uygulanma şartları bakımından birbirinden farklı iki kurumdur. Bu iki kavramın birbirinden ayrılması, hükümlülerin sahip oldukları hakların ve başvurabilecekleri hukuki yolların doğru anlaşılması açısından önem taşımaktadır.

Hapis cezasının ertelenmesi, belirli şartların varlığı hâlinde mahkeme tarafından verilen bir karar olup Türk Ceza Kanunu’nun 51. maddesinde düzenlenmiştir. Ceza infazının ertelenmesi ise kesinleşmiş mahkûmiyet hükmüne konu cezanın infazına başlanmasının, kanunda öngörülen şartlar çerçevesinde belirli bir süre geri bırakılmasıdır.

1. Hapis Cezasının Ertelenmesi ile Ceza İnfazının Ertelenmesi Arasındaki Fark

Hapis cezasının ertelenmesi, Türk Ceza Kanunu’nun 51. maddesinde düzenlenmiştir. Bu kurumda mahkeme, kanuni şartların gerçekleşmesi hâlinde hükmedilen hapis cezasının ceza infaz kurumunda çektirilmesini belirli koşullara bağlayarak erteler.

Türk Ceza Kanunu’nun 51. maddesi uyarınca, işlediği suçtan dolayı iki yıl veya daha az süreyle hapis cezasına mahkûm edilen kişinin cezası ertelenebilir. Bu sürenin üst sınırı, fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş kişiler bakımından üç yıldır.

Cezanın ertelenebilmesi için kişinin daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı üç aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmemiş olması ve yargılama sürecinde gösterdiği pişmanlık nedeniyle yeniden suç işlemeyeceği konusunda mahkemede kanaat oluşması gerekir.

Cezanın ertelenmesi hâlinde hükümlü hakkında bir yıldan az, üç yıldan fazla olmamak üzere denetim süresi belirlenir. Kanunda öngörülen şartların yerine getirilmesi durumunda ceza infaz edilmiş sayılır. Ceza infazının ertelenmesi ise kesinleşmiş mahkûmiyet hükmünün ortadan kaldırılması anlamına gelmez. Bu kurum, kesinleşen hapis cezasının infazına başlanmasının veya kanunda öngörülen durumlarda infazın sürdürülmesinin belirli şartlarla ertelenmesini ifade eder.

Ceza infazının ertelenmesine ilişkin başvuruların değerlendirilmesinde, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun hükümleri esas alınır.

2. Hükümlünün Talebi Üzerine Ceza İnfazının Ertelenmesi

Hükümlünün talebi üzerine infazın ertelenmesi, 5275 sayılı Kanun’un 17. maddesinde düzenlenmiştir. Uygulamada bu kurum, “17. madde ertelemesi” olarak da bilinmektedir.

2.1. Başvuru Şartları

İnfazın hükümlünün talebi üzerine ertelenebilmesi bakımından temel olarak şu hususlar değerlendirilir:

•Hükümlünün kasıtlı suçlardan aldığı hapis cezasının toplamının üç yıl veya daha az olması ya da taksirli suçlardan aldığı hapis cezasının toplamının beş yıl veya daha az olması.

•Hükümlüye gönderilen çağrı kâğıdının tebliğinden itibaren kanunda öngörülen 10 günlük süre içerisinde başvuruda bulunulması.

•Erteleme talebini haklı gösterecek geçerli bir mazeretin bulunması.

Kanunda öngörülen şartların gerçekleşmesi hâlinde Cumhuriyet başsavcılığınca infazın bir yılı geçmemek üzere ertelenmesine karar verilebilir. Erteleme kararı en fazla iki defa verilebilir.

Bununla birlikte terör suçları, örgüt faaliyetleri kapsamında işlenen suçlar, cinsel suçlar ve mükerrirlere özgü infaz rejimine ilişkin durumlar bakımından kanunda öngörülen istisnalar dikkate alınmalıdır.

2.2. Birden Fazla Hapis Cezasının Bulunması

Hükümlü hakkında birden fazla mahkûmiyet kararı bulunması ve cezaların toplanması söz konusu olduğunda, erteleme şartlarının değerlendirilmesinde toplam ceza miktarı önem taşır.

Örneğin, hükümlünün bir kasıtlı suçtan dolayı iki yıl, başka bir kasıtlı suçtan dolayı üç yıl hapis cezası aldığını varsayalım. Cezaların toplamının beş yıl olması hâlinde, kasıtlı suçlar için öngörülen üç yıllık üst sınır aşılacağından, bu düzenleme kapsamında talep üzerine erteleme şartı sağlanmayacaktır.

Somut olayda cezaların içtimaına ilişkin kararlar, suçların niteliği ve kanuni istisnalar birlikte değerlendirilmelidir.

3. Sağlık Nedeniyle Ceza İnfazının Ertelenmesi

Hükümlünün sağlık durumu nedeniyle ceza infaz kurumunda kalmasının mümkün olmadığı veya sağlık durumunun özel değerlendirme gerektirdiği hâllerde, ilgili kanun hükümleri kapsamında infazın ertelenmesi gündeme gelebilir.

Sağlık nedeniyle erteleme talebinde bulunulması üzerine hükümlünün sağlık durumunun yetkili sağlık kuruluşlarınca değerlendirilmesi ve gerekli raporların düzenlenmesi söz konusu olabilir. Düzenlenen raporların ilgili makamlarca incelenmesi sonucunda infazın ertelenmesine ilişkin karar verilir.

Ertelemenin süresi, ilgili mevzuat hükümleri ve sağlık durumuna ilişkin değerlendirmeler doğrultusunda belirlenir. Erteleme süresi sona erdiğinde sağlık sorununun devam etmesi durumunda, mevzuat çerçevesinde yeniden değerlendirme yapılması gerekebilir.

Bu nedenle sağlık nedeniyle infazın ertelenmesine ilişkin başvurularda, hükümlünün sağlık durumunu ortaya koyan belgelerin ve raporların usulüne uygun şekilde hazırlanması önem taşımaktadır.

4. Gebelik ve Doğum Nedeniyle Ceza İnfazının Ertelenmesi

Gebelik ve doğum, kanunda öngörülen şartların gerçekleşmesi hâlinde kadın hükümlüler bakımından ceza infazının ertelenmesine imkân sağlayabilen nedenler arasındadır.

5275 sayılı Kanun’un ilgili hükümleri kapsamında, gebe olan veya doğum yapmış kadın hükümlüler bakımından infazın ertelenmesi değerlendirilebilir. Gebelik nedeniyle erteleme süresi ve doğum sonrasında uygulanabilecek süre, kanunda belirlenen koşullara göre tespit edilir.

Ceza infaz kurumuna alınmadan önce gebe olan kadın hükümlülerin cezasının infazı, gebelik nedeniyle ertelenir. Doğumdan sonra ise erteleme, doğum tarihinden itibaren bir yıl altı ay geçinceye kadar devam eder.

Buna göre:

•Gebelik döneminde: İnfaz, gebelik nedeniyle ertelenir.

•Doğumdan sonra: İnfaz, doğum tarihinden itibaren bir yıl altı ay geçinceye kadar ertelenir.

4.1. Çocuğun Hastalığı Nedeniyle Kadın Hükümlünün Cezasının Ertelenmesi

Çocuğun hastalığı nedeniyle kadın hükümlünün cezasının ertelenmesi, 5275 sayılı Kanun’un 16/A maddesinde düzenlenmiştir.

İlgili düzenleme uyarınca, infazına başlanmış olsa dahi toplam on yıl veya daha az süreli hapis cezasına mahkûm olan ya da adli para cezası infaz sürecinde hapis cezasına çevrilen kadın hükümlüler bakımından belirli şartlarla erteleme kararı verilebilir.

Bu imkândan yararlanılabilmesi için hükümlünün, engelliliği nedeniyle bakıma muhtaç olan veya ağır bir hastalığı bulunan on sekiz yaşından küçük bir çocuğunun olması ve hükümlünün toplum güvenliği bakımından ağır ve somut bir tehlike oluşturmayacağının değerlendirilmesi gerekir.

Kanunda belirtilen koşulların gerçekleşmesi hâlinde Cumhuriyet başsavcılığınca infazın bir yıla kadar ertelenmesine karar verilebilir. Erteleme süresi, her defasında altı ayı geçmemek üzere en fazla dört kez uzatılabilir.

5. Askerlik Nedeniyle Ceza İnfazının Ertelenmesi

Askerlik nedeniyle ceza infazının ertelenmesi, hükümlünün askerlik yükümlülüğü ile cezanın infazına ilişkin hukuki durumunun birlikte değerlendirilmesini gerektirir.

Bir yıl veya daha az süreli hapis cezaları bakımından askerlik nedeniyle erteleme imkânı, ilgili mevzuatta öngörülen şartlar çerçevesinde değerlendirilebilir. Bir yıldan fazla süreli hapis cezalarında ise kural olarak cezanın infazı öncelikli olup askerlik yükümlülüğünün yerine getirilmesi buna göre ele alınır.

Ancak bu konuda yalnızca ceza süresine bakılması yeterli değildir. Hükümlünün askerlik durumu, mahkûmiyetin niteliği ve yürürlükteki mevzuat hükümleri birlikte değerlendirilmelidir.

Sonuç

Ceza infazının ertelenmesi, belirli şartların gerçekleşmesi hâlinde hükümlüye cezanın infazının belirli bir süre geri bırakılmasını talep etme imkânı sağlayan bir kurumdur. Hükümlünün talebi, sağlık durumu, gebelik ve doğum gibi nedenler ile kanunda düzenlenen diğer özel durumlar, infazın ertelenmesinin değerlendirilmesinde önem taşır.

Bununla birlikte, her erteleme türünün kendine özgü şartları ve istisnaları bulunmaktadır. Bu nedenle

başvuru yapılmadan önce uygulanacak kanun hükmünün, cezanın süresinin, suçun niteliğinin ve varsa özel durumların birlikte değerlendirilmesi gerekir.